فرش شده و مرتب بين شهرهاى عمدهء قلمرو خود ، نام خويش را جاودانى ساخته‌اند ( از آن قبيل است جاده شاه عباسى كه از ميان گيلان و مازندران مىگذرد و جادهء اتابك كه گويا در مسير راهى از دورهء ساسانيان باشد از خوزستان تا فارس ) اما اساسا جاده و راه از تأسيسات دوره‌هاى پيشين در مشرق زمين نبوده است تا وقتى كه فاتحى اروپائى به آن كار پرداخت . روميها جاده‌سازان جهان قديم بودند و انگليسىها در دورهء جديد وارث ايشان‌اند . فرانسويها نيز راه‌هاى ممتاز در مستعمرات و كلنىهاى خود ساخته‌اند . روميها با آنكه در اين رشته عقب مانده‌اند باز با تأنى و در مسافت‌هاى بس طولانى سرگرم همين كار شده‌اند ، ولى در هيچ‌يك از كشورهاى خاور تا آنجا كه من اطلاع دارم اين اقدامات بىتأثير نمانده است و راههاى مأنوس و پررفت‌وآمد مثلا شايد در مورد جاده‌هاى مسير زوار كه در زير پاى هزاران نفر كوبيده شده است بتوان اصطلاح جاده را به صورتى كه نزد ما معروف است استعمال كرد . دربارهء جاده‌اى كه از روى اصول فنى ساخته و هموار و فرش شده باشد در ميان كشورهاى عمده‌اى كه بيشتر محل رفت‌وآمد مىباشند به كار بردن اين عنوان در مورد ايران كمتر از همه‌جا سزاوار عفو است . احتياج به جاده در ايران - از ديرباز احتياج به جاده در ايران مشهود بوده است هركسى كه از ميان آن سرزمين با رنج بسيار خواه بوسيلهء چاپار پستى يا كاروان عبور و يا حمل‌ونقل پرخرج كالا را بر پشت شتر و قاطر مشاهده كرده باشد آرزو دارد كه خبر يا اثرى راجع به ايجاد اين بدوىترين و ضرورىترين اختراع عصر جديد دريافت كند . نظر تيزبين سرجان ملكم در ابتداى اين قرن همين ضرورت را دريافته و رك‌گوئى مبالغه‌آميز وى به گوش وزيران ايران هم رسيده است ، ولى بهتر آن است كه سخن خود او را در اينجا نقل كنيم : تعريف اثرات عاجل اين تدبير در آسمانها طنين انداخت و تأييد شد كه جاده علامت عمده و بارز پيشرفت و در ايران بخصوص مايهء آراستگى و سودبخش است . طرح‌هائى براى ساختن جاده‌ها و تعمير و نگاهدارى آن‌ها تهيه شد و چنان كه